Giải thích về SEDEX SMETA

Bản đánh giá độc lập từ DQS, một tổ chức chứng nhận được công nhận.

Sedex SMETA (Sedex Members Ethical Trade Audit – Đánh giá Thương mại Có đạo đức dành cho Thành viên Sedex) – với hơn 60.000 cuộc đánh giá trực tiếp được thực hiện mỗi năm – là phương pháp đánh giá thương mại có đạo đức được áp dụng rộng rãi nhất, được sử dụng để đánh giá điều kiện làm việc, sức khỏe và an toàn nghề nghiệp, hiệu quả môi trường và đạo đức kinh doanh tại các cơ sở của nhà cung cấp. Được phát triển bởi Sedex (Supplier Ethical Data Exchange – Nền tảng Trao đổi Dữ liệu Đạo đức Nhà cung cấp), phương pháp này đánh giá các cơ sở dựa trên Bộ Quy tắc Cơ bản của Ethical Trading Initiative (ETI Base Code), các Công ước của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và pháp luật địa phương hiện hành, qua đó cung cấp cho khách hàng, các đối tác trong chuỗi cung ứng và các bên liên quan bên ngoài một góc nhìn nhất quán và có thể so sánh về điều kiện của nhà cung cấp giữa các ngành và khu vực địa lý khác nhau.

Phiên bản hiện hành, SMETA 7.0, được Sedex công bố vào ngày 10 tháng 9 năm 2024 và thay thế SMETA 6.1. SMETA được sử dụng rộng rãi bởi các nhà bán lẻ, thương hiệu, nhà sản xuất thực phẩm và hàng tiêu dùng, các nhà sản xuất và nhà cung cấp dịch vụ nhằm thiết lập một mặt bằng chung về hiệu quả xã hội và đạo đức trong toàn bộ cơ sở nhà cung cấp của họ

Những thông tin chính về Sedex SMETA

Bối cảnh và động lực thúc đẩy Sedex SMETA: Vì sao SMETA quan trọng?

Áp lực pháp lý ngày càng gia tăng đối với hoạt động thẩm định về quyền con người

Hoạt động thẩm định bắt buộc về quyền con người và môi trường đã chuyển từ một thông lệ tự nguyện sang yêu cầu pháp lý có tính bắt buộc tại nhiều thị trường phục vụ các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đạo luật Thẩm định Nghĩa vụ Chuỗi Cung ứng của Đức (Lieferkettensorgfaltspflichtengesetz – LkSG), có hiệu lực từ năm 2023, đã thiết lập các nghĩa vụ về thẩm định được lập thành hồ sơ và quản lý rủi ro đối với các doanh nghiệp thuộc phạm vi áp dụng. Cơ quan Liên bang Đức về Kinh tế và Kiểm soát Xuất khẩu (BAFA) đã tạm dừng việc xem xét các báo cáo của doanh nghiệp vào tháng 10 năm 2025, và các nhà lập pháp Đức đã phát tín hiệu rằng LkSG sẽ được thay thế bằng Luật về Trách nhiệm Doanh nghiệp Quốc tế trong tương lai, nhằm triển khai Chỉ thị của EU về Thẩm định Nghĩa vụ Doanh nghiệp đối với Phát triển Bền vững (CSDDD) vào luật quốc gia.

Bản thân Đạo luật CSDDD đã được sửa đổi thông qua các cuộc đàm phán ba bên giữa các cơ quan đồng lập pháp của EU vào tháng 12 năm 2025, với các thời hạn chuyển tiếp tiếp tục được điều chỉnh và giai đoạn áp dụng đầu tiên hiện được dự kiến bắt đầu từ ngày 26 tháng 7 năm 2028. Các yêu cầu tương tự cũng tồn tại tại những thị trường khác, bao gồm Đạo luật Chống Nô lệ Hiện đại của Vương quốc Anh, Đạo luật Nghĩa vụ Cảnh giác của Pháp , Đạo luật Minh bạch của Na Uy và Đạo luật Ngăn ngừa Lao động Cưỡng bức người Duy Ngô Nhĩ của Hoa Kỳ.

Trong bối cảnh pháp lý này, các cuộc đánh giá có cấu trúc đối với nhà cung cấp như SMETA cung cấp một nguồn đầu vào thực tiễn cho cơ sở bằng chứng mà các tổ chức sử dụng để xác định, phòng ngừa và xử lý các tác động bất lợi về quyền con người và môi trường trong chuỗi giá trị của mình.

Kỳ vọng của khách hàng và người mua

Một động lực quan trọng khác đến từ yêu cầu trực tiếp của khách hàng. Các nhà bán lẻ, thương hiệu và nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM) ngày càng yêu cầu nhà cung cấp của họ duy trì báo cáo đánh giá SMETA còn hiệu lực trên nền tảng Sedex như một điều kiện để hợp tác kinh doanh hoặc đủ điều kiện tham gia đấu thầu. Vì SMETA sử dụng một phương pháp đánh giá chung, một cuộc đánh giá duy nhất có thể đáp ứng yêu cầu của nhiều bên mua, qua đó giảm tình trạng đánh giá lặp lại tại các cơ sở của nhà cung cấp và cung cấp cho bên mua một cơ sở có thể so sánh để đánh giá rủi ro trong toàn bộ mạng lưới nhà cung cấp.

Nhà đầu tư, xã hội dân sự và tiếng nói của người lao động

Các nhà đầu tư và tổ chức xếp hạng xem xét cách các tổ chức quản lý rủi ro xã hội và môi trường trong chuỗi giá trị của mình, trong khi các tổ chức xã hội dân sự tiếp tục giám sát chặt chẽ các vấn đề như lao động cưỡng bức, lao động trẻ em và điều kiện làm việc không an toàn. Tiếng nói của người lao động cũng ngày càng trở thành một yếu tố quan trọng trong hoạt động thẩm định, và SMETA 7.0 đặc biệt chú trọng đến chất lượng của phỏng vấn người lao động và các cơ chế khiếu nại. Tổng hợp lại, những kỳ vọng này khiến việc xác minh có hệ thống tại cơ sở, thay vì chỉ dựa vào các tuyên bố tự công bố, ngày càng trở thành một yêu cầu phổ biến.

Các yêu cầu cốt lõi của Sedex SMETA

SMETA được xây dựng dựa trên Bộ Quy tắc Cơ bản của ETI, các Công ước của ILO và pháp luật địa phương. SMETA 7.0 tổ chức nội dung thành các Yêu cầu tại Nơi làm việc được xác định rõ ràng cho từng lĩnh vực nội dung, kết hợp với Đánh giá Hệ thống Quản lý (MSA) nhằm xem xét cách cơ sở quản trị và duy trì sự phù hợp với các yêu cầu này. Cuộc đánh giá được thực hiện theo một trong hai hình thức: 2 trụ cột hoặc 4 trụ cột.

Trụ cột 1 – Tiêu chuẩn lao động

Trụ cột Tiêu chuẩn Lao động bao quát các quyền và cách đối xử với người lao động tại cơ sở được đánh giá. Nội dung bao gồm:

• việc làm được lựa chọn tự do,
• quyền tự do hiệp hội và quyền thương lượng tập thể,
• điều kiện làm việc an toàn,
• cấm sử dụng lao động trẻ em,
• tiền lương và phúc lợi công bằng và phù hợp với pháp luật,
• giờ làm việc,
• cấm phân biệt đối xử,
• việc làm thường xuyên, và
• cấm mọi hình thức đối xử khắc nghiệt hoặc vô nhân đạo.

Các Đánh giá viên độc lập xác minh các nội dung này thông qua xem xét hồ sơ, quan sát thực tế tại cơ sở và phỏng vấn người lao động một cách bảo mật.

Trụ cột 2 – Sức khỏe và An toàn

Trụ cột Sức khỏe và An toàn tập trung vào các điều kiện vật lý trong quá trình làm việc. Nó bao gồm:

• đánh giá rủi ro,
• an toàn máy móc và thiết bị,
• quản lý hóa chất và vật liệu nguy hiểm,
• an toàn phòng cháy chữa cháy và chuẩn bị ứng phó tình huống khẩn cấp,
• phương tiện bảo vệ cá nhân,
• đào tạo người lao động,
• điều kiện ký túc xá và nhà ăn (nếu có) và
• giám sát sức khỏe nghề nghiệp.

Bằng chứng hồ sơ được đối chiếu và xác minh thông qua khảo sát thực tế tại cơ sở và phỏng vấn người lao động.

Trụ cột 3 – Môi trường (Đánh giá 4 trụ cột)

Trụ cột Môi trường xem xét cách cơ sở quản lý các tác động đến môi trường. Trong hình thức 2 trụ cột, nội dung này được đánh giá ở mức độ đơn giản hóa; trong đánh giá 4 trụ cột, toàn bộ mô-đun Môi trường được áp dụng. Nội dung bao gồm:

• giấy phép và việc tuân thủ pháp luật,
• quản lý chất thải và nước thải,
• phát thải vào không khí,
• sử dụng năng lượng và nước,
• quản lý các chất nguy hiểm và
• việc thiết lập các chính sách và mục tiêu về môi trường.

Trụ cột 4 – Đạo đức kinh doanh (Đánh giá 4 trụ cột)

Trụ cột Đạo đức Kinh doanh xem xét cách tổ chức được đánh giá thực hiện hoạt động trong các mối quan hệ thương mại. Nội dung bao gồm:

• các chính sách chống hối lộ và tham nhũng,
• xung đột lợi ích,
• thực hành kinh doanh công bằng,
• sở hữu trí tuệ và bảo mật
• trong trường hợp thích hợp — các cam kết rộng hơn về nhân quyền vượt ra ngoài phạm vi nơi làm việc.

Đánh giá hệ thống quản lý (MSA)

Một thay đổi quan trọng được SMETA 7.0 đưa vào là Đánh giá Hệ thống Quản lý (MSA), một hoạt động đánh giá có phạm vi cố định đối với các chính sách, quy trình và hoạt động thường nhật mà cơ sở sử dụng để duy trì sự phù hợp theo thời gian. MSA thể hiện sự chuyển trọng tâm từ việc kiểm tra sự phù hợp tại một thời điểm sang đánh giá các quy trình nền tảng hỗ trợ hiệu quả hoạt động nhất quán và có thể lặp lại — giúp người sử dụng báo cáo đánh giá phân biệt giữa các phát hiện riêng lẻ và những điểm yếu trong cách cơ sở được quản lý và điều hành.

Phát hiện và Phân loại Cần Hành động Phối hợp (CAR)

Các phát hiện của SMETA được phân loại theo mức độ nghiêm trọng và loại phát hiện, giúp đánh giá viên và các bên liên quan phân biệt giữa Điểm Không phù hợp , Quan sát  và Ví dụ Thực hành Tốt.

SMETA 7.0 đưa ra một phân loại mới — Cần Hành động Phối hợp (CAR) — dành cho những vấn đề mà một cơ sở hoặc một nhà cung cấp riêng lẻ không thể hợp lý tự mình giải quyết, chẳng hạn như khoảng cách mang tính hệ thống về mức lương đủ sống hoặc các rủi ro lao động trẻ em mang tính toàn ngành, cùng với những vấn đề khác. Các phát hiện CAR nhằm chỉ ra những trường hợp mà bên mua, nhà cung cấp và các bên liên quan khác cần phối hợp hành động, thay vì xem vấn đề chỉ đơn thuần là một điểm không phù hợp của riêng nhà cung cấp.

Chu kỳ và Lập lịch Đánh giá

Theo hướng dẫn cập nhật của Sedex được áp dụng từ năm 2026, thông tin đánh giá SMETA nhìn chung được xem là cập nhật trong vòng 24 tháng. Tuy nhiên, Sedex không quy định một ma trận tần suất đánh giá bắt buộc. Thời điểm thực hiện các cuộc đánh giá tiếp theo thường được xác định dựa trên yêu cầu của bên mua và kỳ vọng dựa trên mức độ rủi ro. Vì vậy, các tổ chức nên xem xét thời điểm thực hiện cuộc đánh giá gần nhất khi đánh giá điều kiện hiện tại của cơ sở.

Sedex khuyến khích sử dụng đánh giá bán báo trước và yêu cầu giải trình lý do trong trường hợp lựa chọn hình thức đánh giá có thông báo trước.

Bảng câu hỏi tự đánh giá Sedex (SAQ)

Trước khi thực hiện đánh giá tại cơ sở, các cơ sở hoàn thành Bảng câu hỏi Tự đánh giá Sedex (SAQ) trên nền tảng Sedex. SAQ thu thập thông tin có cấu trúc về hoạt động của cơ sở, lực lượng lao động và các phương thức quản lý, cung cấp cơ sở cho việc lập kế hoạch đánh giá và góp phần hỗ trợ hoạt động thẩm định liên tục của bên mua giữa các chu kỳ đánh giá.

Sedex SMETA: Nhóm đối tượng và Lĩnh vực áp dụng

SMETA không giới hạn theo ngành và được sử dụng trong hầu hết các nhóm hàng hóa và dịch vụ được lưu chuyển qua các chuỗi cung ứng toàn cầu. SMETA đặc biệt phù hợp với:

• Các cơ sở sản xuất hàng tiêu dùng — dệt may và may mặc, giày dép, điện tử, đồ chơi, hàng gia dụng, hóa chất gia dụng và bao bì — sử dụng đánh giá SMETA để cung cấp thông tin minh bạch về các rủi ro xã hội và môi trường phát sinh từ hoạt động sản xuất sử dụng nhiều lao động và các chuỗi cung ứng phức tạp, nhiều tầng. Sáng kiến Chuỗi Cung ứng Bền vững (SSCI) của Diễn đàn Hàng tiêu dùng đã chính thức công nhận phương pháp đánh giá SMETA 7.0.
• Các nhà sản xuất thực phẩm và đồ uống bao gồm sản xuất nông nghiệp sơ cấp, chế biến và sản xuất thực phẩm đóng gói, sử dụng SMETA để thể hiện điều kiện làm việc của cả lực lượng lao động thường xuyên và lao động thời vụ.
• Các nhà cung cấp dịch vụ và đơn vị vận hành logistics — kho bãi, vệ sinh, an ninh, cung cấp suất ăn theo hợp đồng và vận tải — sử dụng SMETA để cung cấp thông tin minh bạch về lực lượng lao động thường được thuê ngoài và phân tán tại nhiều địa điểm.
• Các nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM) và nhà sản xuất theo hợp đồng trong các ngành ô tô, điện tử và hàng công nghiệp ngày càng đưa đánh giá SMETA vào quy trình đánh giá và phê duyệt nhà cung cấp.

Phương pháp này hỗ trợ các nhóm thu mua, bộ phận phụ trách phát triển bền vững và lãnh đạo cấp cao đưa ra quyết định dựa trên thông tin. Bản thân một cuộc đánh giá SMETA không trực tiếp tạo ra sự cải thiện tại cơ sở của nhà cung cấp; thay vào đó, đánh giá cung cấp thông tin đáng tin cậy và có thể so sánh, làm cơ sở để bên mua và nhà cung cấp thực hiện các hành động phù hợp. Đối với các nhà cung cấp đa quốc gia, khả năng thực hiện một cuộc đánh giá SMETA duy nhất được nhiều khách hàng chấp nhận giúp giảm việc đánh giá trùng lặp cũng như chi phí cộng dồn từ các cuộc đánh giá xã hội chồng chéo.

So sánh Sedex SMETA với các tiêu chuẩn đánh giá xã hội khác

Những nền tảng chung với các chương trình thương mại đạo đức khác

SMETA là một trong nhiều chương trình đánh giá tuân thủ xã hội được sử dụng rộng rãi, tất cả đều dựa trên những nền tảng tương tự như các Công ước của ILO và Các Nguyên tắc Hướng dẫn của Liên Hợp Quốc về Kinh doanh và Quyền Con người. Điểm khác biệt nằm ở cơ chế quản trị, đơn vị sở hữu chương trình, nền tảng báo cáo và mức độ mà kết quả được thể hiện dưới dạng báo cáo đánh giá (như SMETA) hay dưới dạng kết quả xếp hạng hoặc chứng chỉ.

amfori BSCI

Đánh giá Sáng kiến Tuân thủ Xã hội trong Kinh doanh của amfori (BSCI) được quản lý bởi amfori, một hiệp hội doanh nghiệp có trụ sở tại Brussels. Tương tự SMETA, BSCI dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế được công nhận về lao động và quyền con người, nhưng tạo ra kết quả được xếp hạng dựa trên Bộ Quy tắc Ứng xử của amfori BSCI và được chia sẻ trên nền tảng riêng của amfori thay vì nền tảng Sedex. SMETA và amfori BSCI có phạm vi bao phủ giao thoa nhưng không hoàn toàn giống nhau, đồng thời sử dụng các nền tảng, phương pháp đánh giá kết quả và mạng lưới các bên liên quan khác nhau; hai chương trình thường được sử dụng song song thay vì được xem là tương đương.

SA8000

SA8000, do Tổ chức Trách nhiệm Xã hội Quốc tế (SAI) ban hành, là một tiêu chuẩn hệ thống quản lý xã hội có thể chứng nhận chứ không phải là một phương pháp đánh giá. Tiêu chuẩn này yêu cầu tổ chức triển khai và duy trì một hệ thống được lập thành văn bản nhằm đáp ứng các yêu cầu của SA8000 — bao gồm các chủ đề tương tự SMETA — và trải qua quá trình chứng nhận của bên thứ ba được công nhận. SA8000 và SMETA có những nội dung bao phủ tương đồng, nhưng sử dụng cơ chế đảm bảo hoàn toàn khác nhau: SA8000 tạo ra chứng chỉ, trong khi SMETA tạo ra báo cáo đánh giá.

Bộ quy tắc ứng xử của Liên minh Doanh nghiệp có Trách nhiệm (RBA)

Bộ Quy tắc ứng xử của Ngân hàng Dự trữ Úc (RBA), do Liên minh Doanh nghiệp có Trách nhiệm quản lý, chủ yếu được sử dụng trong lĩnh vực điện tử và được xác minh thông qua Chương trình Đánh giá Được Chứng thực (VAP). Các tổ chức có thể sử dụng kết quả từ cả hai chương trình như một phần của hoạt động thẩm định rộng hơn, nhưng hai phương pháp này vẫn là những phương pháp riêng biệt.

Phân biệt với các tiêu chuẩn hệ thống quản lý

Không nên đánh đồng SMETA với các chứng nhận hệ thống quản lý như ISO 45001 (hệ thống quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp) hoặc ISO 14001 (Hệ thống quản lý môi trường). Các tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu đối với một hệ thống quản lý mà tổ chức triển khai và có thể được chứng nhận độc lập bởi tổ chức chứng nhận được công nhận. Ngược lại, SMETA là một phương pháp đánh giá tại cơ sở, đánh giá các điều kiện và phương thức quản lý dựa trên Bộ Quy tắc Cơ bản của ETI và pháp luật địa phương tại một thời điểm nhất định. Nhiều tổ chức sử dụng SMETA kết hợp với ISO 45001, ISO 14001 và ISO 9001 để đáp ứng những kỳ vọng khác nhau nhưng có nội dung giao thoa từ các bên liên quan.